|
بخش علمي الهيات و علوم اسلامي سال تحصيلي (91-90) | ||||
|
مقطع |
نظام سنتي | |||
|
رشته ها |
ليست ارائه دروس |
وضعيت منابع |
جدول تطبيق | |
|
كارشناسي |
حقوق |
وضعيت منابع |
||
دكتر علي اكبر صادقي
مقدمه
مطابق فتاوي فقها مستاجر ضامن عين مستاجره نيست مگر در صورت تعدي يا تفرط عبارت شهيد در لعمه اين است و لا يضمن المستاجر العين بالتعدي او التفريط و محقق در شرايع گويد و العين المستاجر امانه فلا يضمنها المستاجر الا بالتعدي اوالتفريط و صاحب جواهر بر اين حكم دعوي اجماع كرده است.
و در ماده 493 قانون مدني آمده است:
مستاجره نسبت به عين مستاجره ضامن نيست به اين معني كه اگر عين مستاجره بدون تفريط يا تعدي او كلا يا بعضا تلف شود مسوول نخواهد بودولي اگر مستاجره تفريط يا تعدي نمايد ضامن است اگرچه نقص در نتيجه تفريط يا تعدي حاصل نشده باشد.
ولي دم صغير يا مجنون و استيفاي قصاص
سيد مهدي منصوري*
چكيده :
در مواردي كه ولي دم مقتول منحصر به صغير و مجنون است، صغير و
مجنون در زمان صغر و جنون از اعمال حق قصاص و تصميم گيري در مورد آن
منع شده اند. با عنايت به اين مطلب آيا تصميم گيري در مورد اين حق از باب
ولايت، به ولي آن ها يعني پدر و جد پدري واگذار شده است يا خير؟ در صورت
نخست حدود اختيارات ولي تا چه حد است؟
در اين مقاله ضمن طرح و بررسي نظريات متعدد فقهي، صحت مفاد ماده ي
٥٢ قانون حدود و قصاص سابق كه در قانون مجازات اسلامي حذف شده است
و بر اساس آن پدر و جد پدري صغير و مجنون با رعايت مصلحت آنان، مي توانند
قاتل را قصاص يا عفو نمايند اثبات شده است.
كليد واژه ها:
قتل عمد استيفاي قصاص صغير مجنون ولي
* دانشجوي دكتري فقه و حقوق جزاي مدرسه ي عالي شهيد مطهري
بسم الله الرحمن الرحیم
موضوع تحقیق: قاعده ید
محقق: پریسا بور
دانشگاه پیام نور
مقدمه
مالکیت و سیر تاریخی آن
تعریف ید
مصادیق ید
ارزیابی ادله
اماره بودن ید
تعارض قاعده ید با استصحاب
قاعده ید در قانون مدنی
ید در کلام فقها
قسم دوم: ید مالکی
تعدد ایادی بر مال واحد
قاعده ید در قانون مدنی ایران
نقش تصرف در حق ارتفاق
اقرار ذوالید در دادگاه
حدیث علی الید
ید ضمانی و ید امانی
منافع مستوفات و غیر مستوفات
تعریف مثلی و قیمی
گران شدن قیمت تالف
تعذر مثل در مثلیات
قیمت تالف
رابطه غاصبان با یکدیگر
ید صغیر و مجنون
نتیجه گیری
تَعاقُب اَیْدى ) تَرَتُّب اَیْدى(: تصرّف دو یا چند نفر پیاپى و سلسلهوار در مال دیگرى.
مسئله تعاقب ایدى از فروع قاعده کلّى »عَلَى الْیَدِ ما أَخَذَتْ حتّى تُؤَدّى« است) ر قاعده على الید (و مورد آن جایى است که چند نفر به صورت پیاپى و سلسله وار در مالى بدون اذن مالک تصرّف کرده باشند؛ خواه تصرّفِ عدوانى) غاصبانه (یا غیر عدوانى. از این عنوان در کتب دربر دارنده قواعد فقه و نیز ابواب مختلف فقهى نظیر رهن، عاریه و غصب سخن رفته است.
حکم: دست به دست گشتن مال دیگرى در دست چند نفر دو صورت دارد: یا همه از غصبى بودن مال آگاهى دارند یا چنین نیست. در صورت اوّل، همه تصرّف کنندگان، غاصب به شمار رفته و ضامن هستند و مالک مىتواند در صورت تلف شدن مال به هر یک از تصرّف کنندگان، رجوع کند و همه یا تعدادى از آنان را ملزم به پرداخت غرامت نماید؛ بدین صورت که غرامت را میان همه یا تعدادى
دانلود کتاب الغصب به زبان فارسی
پدیدآورنده : حبیب الله بن محمد علی ۱۳۱۲ - ۱۲۳۴ ق
عنوان و شرح مسئولیت : کتاب الغصب/ میرزا حبیب الله رشتی
حق تولیت یکی ازعناوینی است که در باب وقف و ارث بحث شده است.
حق تولیت به حق سرپرستى و مدیریت مال وقفى رامی گویند.حق تولیت در اصل از آنِ واقف است و او مى تواند آن را براى دیگرى قرار دهد. [۱]
برخى، حق تولیت را از مصادیق حق به معناى خاص آن برشمرده و آن را از حقوق ى دانسته اند كه از راه ارث یا غیر آن قابل نقل و انتقال به دیگرى نیست [۲] [۳] [۴]
و به همین جهت (عدم قابلیت براى نقل و انتقال) برخى، آن را از احكام دانسته اند؛ چه اینكه حكم ذاتاً قابل نقل و انتقال نیست. [۵] [۶]
برخى گفته اند: حق تولیت اگر از جانب حاكم شرع به كسى داده شود، قابل سقوط- به معناى رفع ید از آن- است و اگر از جانب واقف داده شود، قابل سقوط نیست.برخى دیگر گفته اند: در صورت واگذارى آن از جانب حاكم شرع ، اگر پذیرش آن بر فرد واجب باشد باید آن را بپذیرد و خود دارى از آن جایز نیست، اما اگر قبول واجب نباشد، پس از قبول نیز مى تواند از آن رفع ید كند. و چنانچه واقف ضمن عقد وقف، حق تولیت را به یكى از موقوف علیهم واگذار كند، رد آن و رفع ید جایز نیست، مانند اینكه مالى را بر اشخاص و اعقاب آنها وقف كند و ضمن وقف، تولیت را به یكى از آنان بدهد و او بپذیرد. و اگر براى اجنبى قرار دهد، رد جایز است، هرچند بعد از قبول باشد. [۷]
| ۱. | ↑ تذكرة الفقهاء ج ۲،ص۴۴۱. |
| ۲. | ↑ کتاب المکاسب ج۶،ص۱۱۰ |
| ۳. | ↑ حاشیة کتاب المکاسب (اصفهانى)ج۵،ص۲۳۸ |
| ۴. | ↑ الرسائل الاحمدیةج۳،ص ۳۷ |
| ۵. | ↑ بلغة الفقیه ج۱،ص۳۸ |
| ۶. | ↑ الفوائد العلیةج۱ص۱۱۴ |
| ۷. | ↑ حاشیه بر رساله ارث ص۲۹- |
حق اختصاص سلطنت بر چیزی به سبب اختصاص آن به شخص است. از عنوان یاد شده در بابهای تجارت ، وقف ، وصیت و احیاء موات سخن گفتهاند.
حق اختصاص عبارت است از حق ثابت برای شخص بر چیزی به سبب وجود علقهای غیر از ملکیت بین او و آن چیز میباشد. [۱]
صاحب حق اختصاص در استفاده از متعلّق حق سزاوارتر از دیگران است. بنابر این، در موارد ثبوت حق اختصاص هر گونه مزاحمت و کنار زدن صاحب حق و نیز تصرف در متعلق حق بدون اجازه او حرام است. [۲]
شرائعالاسلام فی مسائل الحلال و الحرام با نام کوتاه شرائعالاسلام یا شرائعاثر ابوالقاسم نجمالدین جعفر بن حسن معروف به محقق حلی (۶۷۶-۶۰۲ ه.ق) کتابی است در مورد فقه امامیه که از زمان نگارش تاکنون(حدود ۷۵۰ سال) از مهمترین کتابهای آموزشی فقهی در حوزههای علمیه شیعه به شمار میرود و موجب شده تا نویسندهٔ آن به صاحب شرائع معروف شود.
شرائع در چهار کتاب عبادات، عقود، ایقاعات و احکام تقسیم میشود:
بخش عبادات شامل ۱۰ کتاب طهارت، صلاة، زکات، خمس، صوم، اعتکاف، حج، عمره، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر است.
بخش عقود شامل ۱۵ کتاب تجارت، رهن، ضمان، صلح، مضاربه، مزارعه و مساقاة، ودیعه، عاریه، اجاره، وکالت، وقف، صدقات، هبات، سبق و رمایه، وصایا و نکاح است. کتابهای مفلس، حجر، شرکت، سکنی و حبس نیز در این بخش آورده شدهاست.
بخش ایقاعات از ۱۱ کتاب طلاق، خلع و مبارات، ظهار، ایلاء، لعان، عتق، تدبیر و مکاتبه و استیلاء، اقرار، جعاله، أیمان و نذر تشکیل شده است.
بخش احکام شامل ۱۲ کتاب صید، ذباحه، اطعمه و اشربه، غصب، شفعه، احیای موات، فرایض، قضا، شهادات، حدود و تعزیرات، قصاص و دیات است.
موضوع: جواز رجوع در طلاق رجعی
بحث در مسئله ی ششم از مسائل مربوط به تروک احرام است و به این فرع رسیدیم که اگر زنی مطلقه ی رجعیه باشد (چه طلاق در حال احرام باشد و چه قبل از آن) آیا شوهر می تواند در حال احرام به او رجوع کند یا نه؟ به این معنا که آیا رجوع خود یک نوع ازدواج است و در حال احرام حرام می باشد یا آنکه چنین نیست.
نَفَقه در لغت به معنی: هزینه . خرج . اخراجات . خرج هر روزه . خرجی آمده است.
نَفَقه یعنی انفاق و کمک کردن از باب نیکوکاری است البته این نفقه بعضاً الزامآور میشود مانند نفقه زوجه و نفقه اقارب و خویشاوندان.
طبق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی ایران، نفقه عبارتست از: همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینههای درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض .
در ماده 396 قانون مدني آمده است :
خيارات عبارتند از : 1- خيار مجلس 2- خيار حيوان 3- خيار شرط 4- خيار تاخير ثمن 5- خيار رويت و تخلف وصف 6- خيار غبن 7- خيار عيب 8- خيار تدليس 9- خيار تبعض صفقه 10- خيار تخلف شرط
منشأ پیدایش حق منحصر به قانون و اخلاق نیست؛ «دین» نیز یکی دیگر از مهم ترین منشأهای حق شمرده می شود. البته بر اساس برخی از نظریاتی که درباره حقوق اخلاقی بیان شد، حقوق برآمده از دین در زمره همان حقوق برآمده از اخلاق قرار می گیرند؛ اما بنا بر بعضی از دیدگاه ها، حق اخلاقی صرفاً حقی مطابق با اصول و نظام های اخلاقی است. ضمن اینکه به اعتقاد برخی از نظریه پردازان علم اخلاق، «اخلاق» مستقل از «دین» است." 3 ".به هر روی مناسب است، هر چند به صورت اجمالی، به منشأ دینی حقوق پرداخته شود." 4 ".
در حقیقت، به کمال رساندن انسان پشتوانه جعل حقوق برای او است. اما انسان به تنهایی قادر به فهم دقیق ابعاد وجودی و کمالات خود و سایر موجودات نیست و نمی تواند افعال متناسب با آن کمالات و نیز تأثیرگذاری افعال موجودات بر یکدیگر را به طور کامل درک کند؛ از این رو خداوند به درستی حقوقی را برای انسان و سایر موجودات اعتبار، و از طریق وحی (به پیامبران الهی) در مجموعه ای به نام «دین» به انسان ابلاغ کرده است. " 5 ".در نتیجه، فقط دین توحیدی این توانایی را دارد که دقیق ترین و کامل ترین حقوق را بیان کند. " 6 ".گفتنی است که به نظر ما، در زمان حاضر، یگانه دین کامل و تحریف ناشده توحیدی «اسلام» است.
1- ر.ک. محمد تقی مصباح، دروس فلسفه اخلاق ( تهران، اطلاعات، 1374)، چ پنجم، ص 10
2- ممکن است گفته شود که تفکیک میان حق اخلاقی و حق قانونی، به عمومیت دامنه حق اخلاقی و محدودیت حق قانونی، درست نیست؛ زیرا حقوق قانونی نیز شامل رابطه انسان با حیوانات و گیاهان می شود، به طوری که عدم رعایت آنها مجازات حکومتی را در پی دارد. اما این اشکال، صحیح نیست؛ زیرا اگرچه قانون برای اعمالی همچون تخریب جنگل ها و مراتع، آزار و کشتن حیوانات، صید غیر مجاز از دریا، شکار غیر مجاز حیوانات جنگلی، قطع غیر مجاز درختان، نابود کردن فضای سبز، آلوده کردن آب، آلوده ساختن دریا به نفت، مواد شیمیایی و زباله، و آلوده کردن هوا مجازات هایی در نظر گرفته ( ر.ک. مصطفی تقی زاده انصاری، حقوق کیفری زیست محیطی « تهران، قومس، 1376»، ص 18-23)، اما هیچ گونه استقلالی برای آنها قائل نشده و اصولاً ارتکاب جرمه نسبت به آنها ارتکاب جرم بر ضد انسان تلقی شده است. برای نمونه، در تعریف « جرم زیست محیطی» آورده اند: « جرم زیست محیطی فعل یا ترک فعل زیانباری است که باعث صدمه شدید به محیط زیست و در نتیجه به خطر افتادن زندگی و سلامت بشر می گردد. بنابراین، یکی از ویژگی های جرائم زیست محیطی به مخاطره انداختن سلامت و زندگی بشر است، لذا از این نظرمی توان آنها را در طبقه بندی جرائم بر علیه اشخاص و یا بر علیه تمامیت جسمانی قرار داد. یکی دیگر از ویژگی های جرائم زیست محیطی صدمه شدید به محیط زیست و در نتیجه تخریب اموال چه عمومی و چه خصوصی می باشد. لذا از این نظر می توانیم آنها را در طبقه بندی جرائم بر علیه اموال و یا بر علیه مالکیت قرار دهیم. از جمله ویژگی های دیگر جرائم زیست محیطی پیامدهای آن می باشد، زیرا این جرائم دارای آثار نامطلوب روحی و روانی در جامعه بوده و به عبارت دیگر، بدون اینکه هدفشان آسیب رساندن به فرد بخصوصی باشد، تمامی موجودات و از جمله انسان را تحت تأثیر منفی قرار می دهند. بنابراین، می توانیم آنها را در طبقه بندی جرائم بر علیه آسایش عمومی قرار دهیم.» (همان، ص 25)
3- کانت در مقدمه چاپ اول کتاب خود، دین در محدوده عقل محض، در مورد رابطه دین و اخلاق گفته است: اخلاق مبتنی بر مفهوم انسان، فاعل مختاری شمرده می شود که با به کارگیری عقل، خود را به قوانین مطلق محدوده کرده است. اخلاق برای اینکه تکلیف خود را بشناسد، نیازمند به موجود دیگری بالای سر انسان نیست و نیز برای عمل به وظیفه، محتاج به انگیزه های غیر از لحاظ خود قانون نیست. بنابراین، اخلاق به هیچ وجه نیازی به دین ندارد، بلکه به برکت عقل عملی محض به کلی خودکفا و بی نیاز است. Immanuel Kant, Religion within the Boundaries of Mere Reason, ed. Allen wood and George Digiovanni (New York, Cambridge, 1998), p. 33
4- البته در این مقام، مقصود از « دین» مجموعه ای از اندیشه های ناظر به هست ها و نیست ها، و اصول ناظر به رفتارهایی خواهد بود که از ناحیه خداوند به صورت وحی به پیامبران الهی نازل شده است. گفتنی است در این مختصر، از میان ادیان توحیدی، دین اسلام را به بحث می گذاریم. با این حال، چون بحث اصلی نوشتار حاضر بررسی حقوق برآمده از دین نیست، در پی بیان همه حقوق برآمده از دین اسلام بر نخواهیم آمد
5- ر.ک. عبدالله جوادی آملی، حق و تکلیف در اسلام، ص 167-172
6- در تقسیم بندی بعدی حق ها، با تفصیل بیشتری درباره نظرهای حقوقی دین اسلام صحبت خواهیم کرد
قَسم، که به حق قسمت، حق همخوابی و حق شبخوابی هم معروف است، یکی از حقوق مشترک زن و شوهر در هنگام ازدواج در اسلام است.
بر اساس نظر مشهور در فقه امامیه شوهر وظیفه دارد در هر چهار شب دستکم یک شب را با همسر خود همبستر شود. این حق به محض ازدواج شروع و هر چهار شب یک بار بطور منظم تکرار می شود. به این ترتیب اگر مردی چهار زن داشته باشد همهٔ شبهایش در اختیار همسرانش است. آنچه در این حق واجب است خوابیدن در کنار هم در یک بستر است و نه آمیزش جنسی. به بیان محقق حلی در شرائعالاسلام که بسیاری دیگر از فقها هم آن را تکرار کردهاند: «واجب در حق قسمت، مضاجعه است نه مواقعه»[۱] چون حق آمیزش هر چهار ماه یک بار است. این همخوابی باید در شب انجام شود مگر در مورد شخصی که شبکار است مانند نگهبان.
قذف نوعی دشنام و به معنای متهم کردن شخصی به زنا یا لواط است[۱] و در فقه اسلامی و حقوق کیفری ایران جرم دانسته میشود. فقهای شیعه به طور اجماع بر اساس آیه ۴ سوره نور قذف کننده را مستحق مجازات، به میزان هشتاد ضربه شلاق دانستهاند[۲] آنان شرایط قذف را در «کتاب حدود» مقرر کردهاند، قانون مجازات اسلامی ایران نیز به پیروی از آن و با ترجمه عبارات کتب فقهی مواد ۱۳۹ تا ۱۶۴ خود را (کتاب حدود، باب پنجم، قذف) به این موضوع اختصاص دادهاست.
به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، فصل پنجم اين آيين نامه به لباس قضات و فصل ششم آن به لباس وكلاي رسمي دادگستري و مشاوران حقوقي موضوع ماده 187 قانون برنامه سوم توسعه اختصاص يافته است.
ماده 20 كه اولين ماده از فصل پنجم اين قانون به شمار ميرود، تصريح ميدارد كه تمامي قضات اعم از قضات دادسرا و دادگاه در تمام سطوح مكلفند، هنگام تصدي امر قضا در محكمه و در حين انجام وظيفه لباس مخصوص را مطابق مواد آتي بپوشند.
براي قضات دادسرا رداي آبي رنگ، دادگاههاي بدوي مشكي، دادگاههاي تجديدنظر و كيفري استان رداي سورمهاي و قضات ديوان عالي كشور رداي طوسي در نظر گرفته است.
به گزارش نشريه داخلي قوهي قضاييه، رداي وكلا نيز آبي رنگ همراه با آرم كانون وكلا در نظر گرفته شده است. در اين آييننامه كه هنوز مراحل نهاي شدن را ميگذراند، البته اشارهاي به پوشش روحاني و قضات زن نشده است و به نظر ميرسد با سكوت متن نسبت به اين 2 گروه يا بايد گفت، رداي مزبور به گونهاي طراحي ميشود كه براي اين 2 قشر از قضات قابل استفاده باشد يا آنكه براي آنان اجباري در استفاده از رداي قضات مطرح نشود.
چند هفته پيش چند طرح به اين منظور كه مشتمل بر يك رداي نيم تنه بدون آستين كه روي شانهها را ميپوشاند در جلسه مسوولان عالي قضاي مطرح و قرار شد با طرح ديگري كه قبلا تهيه شده بود، تلفيق شود و سپس جهت بررسي به نظر اعضا برسد.
و چقدر سخت است که این عزیزترین عید را بدون آن عزیزترین غایب از نظر بگذرانیم… اللهم عجل لولیک الفرج
خدایا به ما توفیق ده تا از کسانی باشیم که حاصل دسترنج یکماه ی خود را در رمضان، از این به بعد هم حفظ کنیم. (آمین).
سلام عزیزان انجمن علمی حقوق ابوذر در راستای ایجاد و به اجرا رسانیدن اهداف بلندمدت دانشگاهی تلاش می کند.
